حسن حسن زاده آملى

7

كلمه عليا در توقيفيت اسماء (فارسى)

باب 2 [ در بيان اسماء و صفات وجودى و سلبى ، و اسماء ذات و صفات و افعال ] اين باب در بيان اسماء و صفات وجودى و سلبى ، و اسماء ذات و اسماء صفات و اسماء افعال است . در باب نخستين گفته ايم « : چون عقل دلالت كند بر اتصاف حق تعالى به صفتى وجودى و يا سلبى » . . . در بيان آن گوئيم : اسماء و صفات الهى را به ثبوتى و سلبى قسمت مى كنند ، و از اين قسمت به وجودى و سلبى ، و به ايجابى و سلبى نيز تعبير مى كنند ، چنان كه نعوت سلبيه را به صفات جلال و نعوت ثبوتيه را به صفات جمال نيز تعبير مى كنند ، بدين وجوه معانى كه گفته آيد : 1 گاهى اسماء و صفات ثبوتيه گويند بدين معنى كه حق تعالى حى است و قادر است و عالم است و مريد است و مانند اين اسماء . در مقابل آنها صفات سلبيه اند بدين معنى كه خداى سبحان جوهر نيست و مركب نيست و جسم نيست و متحير نيست و مانند اينها كه در كتب كلامى آورده اند و در حد افكار كلامى در پيرامون آنها بحث كرده اند . 2 و گاهى اسماء و صفات سلبيه گويند و از آن مقابل توقيفيه را اراده كنند ، بدين بيان : اسمائى كه در شرع اطلاق آنها بر بارى تعالى وارد شده است ثبوتيه است و گرنه سلبيه . و از اين معنى تعبير به اذن شرعى كنند چنان كه در پايان باب نخستين گفته ايم . 3 و گاهى سلبيه گويند و از آن اراده كنند اسماء و صفاتى را كه مفاد سلب و نظائر آن مانند نفى و عدم با معنى كلمه همراه است ، اگر چه اسم و صفت بالاتفاق بر حق سبحانه اطلاق مىشود . مثل وصف غنى كه عدم فقر است ، و اسم غنى كه احتياج از او منفى است . علامه ابن فنارى در مصباح الانس در بيان بعضى از اسماء سلبيه بدين وجه ،